Laktoza – Cukier Mleczny
Laktoza, znana również jako cukier mleczny, to organiczny związek chemiczny z grupy węglowodanów, który występuje w mleku wszystkich ssaków. Jest to dwucukier zbudowany z dwóch monosacharydów: D-galaktozy i D-glukozy, połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym. Laktoza jest obecna w mleku w ilości od 2% do 8%, a jej słodycz jest mniejsza niż glukozy i sacharozy. W artykule tym przyjrzymy się m.in. sposobom otrzymywania laktozy, jej metabolizmowi oraz zawartości w produktach mlecznych.
Otrzymywanie i Wykorzystanie Laktozy
Laktoza jest najczęściej pozyskiwana z serwatki w procesie produkcji sera. Serwatka jest odpadem powstałym przy produkcji serów, a pozyskanie laktozy z niej jest efektywnym sposobem na wykorzystanie tego surowca. Otrzymany koncentrat laktozowy znajduje zastosowanie nie tylko w przemyśle spożywczym, ale także farmaceutycznym oraz w pirotechnice.
W przemyśle farmaceutycznym laktoza pełni rolę substancji pomocniczej (excipiens), stosowanej w recepturach aptecznych jako wypełniacz. Używana jest do sporządzania rozcierek (triturationes), co pozwala na uzyskanie określonego stężenia substancji czynnej lub jako zabezpieczenie proszków silnie wilgotniejących. W hodowli zwierząt, koncentrat laktozowy używany jest do skarmiania trzody chlewnej, co podkreśla jego wszechstronność i znaczenie w różnych dziedzinach przemysłu.
Metabolizm Laktozy
Metabolizm laktozy odbywa się głównie w jelicie cienkim, gdzie enzym laktaza rozkłada ją na dwa proste cukry: glukozę i galaktozę. Enzym ten znajduje się w rąbku szczoteczkowym błony śluzowej jelit ssaków. U ludzi najwyższa aktywność laktazy występuje u noworodków i niemowląt, które są karmione piersią. Z wiekiem aktywność tego enzymu stopniowo maleje, a u większości dorosłych osiąga jedynie 10% pierwotnej aktywności.
Niedobór laktazy jest jednym z najczęściej występujących schorzeń związanych z metabolizmem laktozy. Pierwotny niedobór laktazy typu dorosłych jest szeroko rozpowszechniony, a także może występować wtórny niedobór spowodowany działaniem czynników chorobotwórczych na błonę śluzową jelita cienkiego. Rzadziej zdarza się genetycznie uwarunkowany wrodzony niedobór laktazy. Badania pokazują, że w Polsce od 17% do 37% populacji dorosłych może cierpieć na niedobór laktazy, co prowadzi do nietolerancji laktozy i związanych z nią objawów.
Historia Laktozy
Historia badań nad laktozą sięga XVII wieku. W 1619 roku Fabrizio Bartoletti ogłosił istnienie składnika mleka, który nazwał manną, a który zawierał 85% laktozy. Cukier ten został sklasyfikowany przez Carla Wilhelma Scheelega w roku 1780. Dopiero w 1893 roku Franz von Soxhlet wyizolował laktozę w postaci czystej oraz opisał jej właściwości, co przyczyniło się do dalszego rozwoju badań nad tym związkiem chemicznym.
Od tamtej pory laktoza stała się przedmiotem wielu badań naukowych oraz praktycznych zastosowań, zarówno w przemyśle spożywczym, jak i farmaceutycznym. Jej obecność w mleku oraz różnorodne możliwości wykorzystania sprawiły, że stała się jednym z kluczowych składników wielu produktów codziennego użytku.
Zawartość Laktozy w Mleku i Produktach Mlecznych
Laktoza występuje nie tylko w mleku krowim, ale również we wszystkich innych rodzajach mleka ssaków, w tym mleku kobiecym. Osoby dorosłe z hipolaktazją mogą zazwyczaj spożywać jednorazowo produkty zawierające 5–10 g laktozy bez występowania dolegliwości. Przykładowo, taka ilość laktozy znajduje się w 100–200 ml mleka słodkiego, jogurtu czy kefiru.
W przypadku osób borykających się z nietolerancją laktozy można zastosować farmakologiczną postać laktazy w tabletkach, które należy przyjmować równocześnie ze spożywaniem produktów mlecznych. Warto również zauważyć, że wiele produktów spożywczych może zawierać „ukrytą” laktozę – na przykład większość rodzajów chleba czy margaryn zawiera mleko lub produkty mleczne.
Zawartość Laktozy w Wybranych Produktach Mlecznych
- Mleko słodkie krowie – od 4,6 do 4,9 g laktozy
- Mleko słodkie kozie – 4,4 g
- Mleko słodkie owcze – 5,1 g
- Mleko krowie w proszku – od 39 do 51 g
- Mleko krowie zagęszczone – od 9,4 do 10,3 g
- Jogurt – od 4,6 do 5,0 g
- Kefir – 4,1 g
- Maślanka – 4,7 g
- Sery żółte – około 0,1 g
- Sery białe – od 2,9 do 3,1 g
- Serek homogenizowany – od 2,0 do 2,9 g
- Lody – około 4,4 g
- Śmietana i śmietanka – od 3,1 do 4,0 g
Zakończenie
Laktoza to istotny składnik mleka oraz produktów mlecznych o szerokim zakresie zastosowań zarówno w przemyśle spożywczym
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).