Cerkiew św. Mikołaja Prytyska: Historia i znaczenie
Cerkiew św. Mikołaja Prytyska, usytuowana w sercu Kijowa przy ulicy Chorywa, to jedna z najważniejszych świątyń prawosławnych w stolicy Ukrainy. Jej historia sięga XVII wieku, kiedy to na miejscu obecnej cerkwi wzniesiono pierwszą, drewnianą konstrukcję. Przez wieki świątynia przeszła wiele zmian, zarówno architektonicznych, jak i kulturowych, a jej losy odzwierciedlają burzliwą historię Ukrainy. W niniejszym artykule przyjrzymy się głębiej historii cerkwi, jej architekturze oraz znaczeniu duchowym.
Historia cerkwi
Pierwsza cerkiew na tym miejscu została zbudowana w 1631 roku dzięki fundacji mieszczanina Piotra, znanego pod przydomkiem Żelazny Grosz. Była to niewielka drewniana budowla, która jednak szybko stała się ważnym punktem życia religijnego lokalnej społeczności. Na przełomie XVII i XVIII wieku jego potomek, Grusza, podjął decyzję o rozbiórce drewnianej cerkwi i wzniesieniu nowej, murowanej. Ukończona budowla była reprezentantem barokowego stylu architektonicznego, który w tym okresie zyskiwał na popularności w całej Europie.
W 1789 roku do świątyni dobudowano kaplicę Spotkania Pańskiego, co znacznie wzbogaciło jej architekturę. Niestety, cerkiew nie uniknęła katastrof – w 1811 roku uległa zniszczeniu podczas pożaru dzielnicy Padół. Odbudowę powierzono Andriejowi Mielenskimu, który wykonał projekt nowej cerkwi. Prace trwały od 1819 do 1820 roku i zakończyły się sukcesem, co pozwoliło na przywrócenie świątyni do pierwotnej funkcji.
Cerkiew pozostawała czynna aż do 1935 roku, kiedy to została zamknięta przez władze radzieckie jako ostatnia czynna świątynia prawosławna w Kijowie. W ostatnich latach swojego istnienia uznawała jurysdykcję autokefalicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego i pełniła rolę katedry metropolity Iwana Pawłowskiego. Po zamknięciu obiektu jego wnętrze było stopniowo plądrowane, a wiele cennych elementów wyposażenia zniknęło bez śladu.
Architektura i wnętrze cerkwi
Architektura cerkwi św. Mikołaja Prytyska jest doskonałym przykładem barokowego stylu ukraińskiego. Charakterystyczne elementy tej stylistyki można dostrzec zarówno w elewacji budynku, jak i wewnątrz, gdzie zachowały się niektóre freski z okresu ostatniej przebudowy. Wśród nich znajduje się „Kazanie na górze” oraz „Wniebowstąpienie Pańskie”, które są świadectwem wysokiego poziomu sztuki sakralnej tamtych czasów.
Pomimo licznych zniszczeń i przebudów, część oryginalnego wyposażenia cerkwi została uratowana. Ikonostas oraz inne elementy wystroju wnętrza pochodzą jednak głównie z czasów współczesnych. To sprawia, że wnętrze cerkwi jest mieszaniną historycznych akcentów oraz nowoczesnych rozwiązań artystycznych.
Symbolika wezwania cerkwi
Nazwa „Prytyska” nie jest formalnym określeniem nadanym przez duchowieństwo, lecz powszechnie używaną nazwą ludową, która ma kilka interesujących teorii dotyczących jej pochodzenia. Jedna z legend mówi o nieudanej próbie kradzieży dokonanej przez złodzieja, który próbował wtargnąć do cerkwi przez okno. Zgodnie z opowieścią ikona patrona cerkwi spadła na niego, a to zdarzenie miało „przycisnąć” go do ziemi – stąd nazwa „Prytyska”.
Inna wersja mówi o tym, że datki na budowę cerkwi zbierano na przystani statków na Dnieprze zwanej „przyciskiem”. Bez względu na źródło tej nazwy, „Prytyska” stała się integralną częścią lokalnej tradycji i kultury.
Znaczenie duchowe i kulturalne
Cerkiew św. Mikołaja Prytyska ma ogromne znaczenie dla lokalnej społeczności oraz dla całego Kościoła Prawosławnego Ukrainy. Przez wieki była miejscem modlitwy i duchowego wsparcia dla mieszkańców Kijowa. Po zamknięciu w 1935 roku straciła swoje pierwotne funkcje religijne, ale jej znaczenie nigdy nie wygasło.
Do 2018 roku cerkiew pozostawała własnością Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Na elewacji obiektu znajduje się tablica upamiętniająca metropolitę Iwana Pawłowskiego, co przypomina o bogatej historii związanej z tą świątynią oraz jej wpływie na rozwój duchowości w regionie.
Zakończenie
Cerkiew św. Mikołaja Prytyska to nie tylko piękny przykład architektury barokowej na Ukrainie, ale także istotny element kultury i duchowości Kijowa. Jej historia jest pełna dramatycznych wydarzeń oraz legend, które nadają jej wyjątkowy charakter. Mimo trudnych czasów i licznych zmian społeczno-politycznych, cerkiew ta pozostaje symbolem wiary oraz miejscem pamięci dla wielu pokoleń mieszkańców stolicy Ukrainy.
Dzięki staraniom lokalnej społeczności oraz działań konserwatorskich możliwe jest zachowanie tego cennego zabytku dla przyszłych pokoleń. Cerkiew św. Mikołaja Prytyska będzie nadal przyciągać zarówno wiernych, jak i turystów pragnących poznać bogatą historię tego miejsca oraz docenić jego architektoniczne piękno.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).