Wstęp
Antym, znany także jako Antym Iberyjczyk, to postać, która odegrała znaczącą rolę w historii prawosławia na terenie Wołoszczyzny. Urodzony około 1650 roku w Gruzji, jego życie i działalność rozciągały się przez burzliwe czasy na Bałkanach i w Europie Wschodniej. Antym stał się nie tylko biskupem, ale również teologiem, kaznodzieją, uczonym oraz kaligrafem. Jego wkład w rozwój kultury i religii rumuńskiej jest nie do przecenienia. W artykule tym przyjrzymy się jego życiu, osiągnięciom oraz dziedzictwu, które pozostawił po sobie.
Wczesne lata życia
Antym urodził się w gruzińskiej rodzinie szlacheckiej. Jego młodzieńcze lata były naznaczone dramatycznym wydarzeniem – w wieku szesnastu lat został uwięziony przez Turków i sprzedany jako niewolnik na rynku w Konstantynopolu. Dzięki interwencji patriarchy jerozolimskiego Dosyteusza II udało mu się odzyskać wolność. W rezydencji patriarszej Antym otrzymał staranne wykształcenie, które obejmowało naukę języków greckiego, tureckiego i arabskiego. Młody mężczyzna pracował także w drukarni, co miało kluczowe znaczenie dla jego późniejszej działalności.
Działalność w Bukareszcie
W 1689 roku Antym został zaproszony przez hospodara Wołoszczyzny Konstantyna Brâncoveanu do Bukaresztu. Jego zadaniem było zorganizowanie drukarni, co stanowiło początek jego aktywności na Wołoszczyźnie. Po przybyciu do stolicy Antym szybko przyswoił sobie języki cerkiewnosłowiański oraz rumuński, co pozwoliło mu na efektywne kierowanie nadworną drukarnią od 1691 roku. W tym samym roku wydał ważną publikację – „Rady Bazylego Macedończyka”, przetłumaczoną na nowoczesny język grecki.
W 1694 roku Antym objął stanowisko przełożonego monasteru w Snagov, gdzie utworzył kolejną drukarnię. W tej drukarni wydał m.in. „Ewangeliarz” oraz „Psałterz”. Jego prace nie tylko przyczyniły się do upowszechnienia literatury religijnej, ale również odegrały istotną rolę w kształtowaniu języka rumuńskiego.
Biskup i metropolita ungro-wołoski
16 marca 1705 roku Antym został wyświęcony na biskupa Râmnic. Po trzech latach objął urząd metropolity ungro-wołoskiego z rezydencją w Târgoviște. Jako metropolita nie tylko kontynuował działalność drukarską w Bukareszcie, ale również zapoczątkował prace nad nowym monasterem pod wezwaniem Wszystkich Świętych, który później nazwano monasterem Antyma. Od 1713 do 1715 roku opracował regułę monasterską składającą się z 32 rozdziałów oraz był zaangażowany w dekorację malarską budynku monasterskiego, łącząc elementy sztuki rumuńskiej z akcentami gruzińskimi.
Antym miał również istotny wpływ na rozwój liturgii prawosławnej w regionie. Był jednym z głównych zwolenników wprowadzenia języka rumuńskiego do liturgii cerkiewnej, co przyczyniło się do większej dostępności tekstów religijnych dla wiernych. Jego homilie charakteryzowały się oryginalnością oraz odwagą poruszania kwestii społecznych i politycznych, takich jak wyzysk chłopstwa przez szlachtę czy potrzeba współpracy Rumunów z Rosją.
Polityczne zaangażowanie i tragiczna śmierć
W czasie wojny turecko-austriackiej w 1716 roku sytuacja polityczna na Wołoszczyźnie stała się napięta. Po ucieczce hospodara Mikołaja Mavrocordata, który schronił się u Turków, z inspiracji Antyma bojarzy wołoscy ogłosili nowym hospodarem Jerzego Kantakuzena. Niestety Mikołaj zdołał odzyskać władzę przy wsparciu Turków, co doprowadziło do usunięcia Antyma z urzędu metropolity oraz jego tragicznej śmierci. Został zamordowany przez janczarów, którzy mieli eskortować go do miejsca zesłania – monasteru św. Katarzyny na Synaju.
Dziedzictwo Antyma
Antym był postacią niezwykle wpływową nie tylko jako biskup i teolog, ale także jako promotor kultury i edukacji w regionie. Jego działania przyczyniły się do rozwoju literatury rumuńskiej oraz kultywowania tradycji prawosławnej. Po jego śmierci wiele z jego uczniów kontynuowało jego dzieło zakładając drukarnie m.in. w Aleppo i Tbilisi.
W 1992 roku Rumuński Kościół Prawosławny kanonizował Antyma jako świętego prawosławnego, uznając jego wkład w rozwój duchowości oraz kultury regionu. Dziś jest on czczony zarówno przez wiernych Rumunów jak i Gruzinów, będąc symbolem współpracy między tymi dwoma narodami.
Zakończenie
Antym Iberyjczyk to postać, która pozostawiła trwały ślad w historii prawosławia oraz kultury rumuńskiej i gruzińskiej. Jego życie pełne było dramatycznych zwrotów akcji, a jednocześnie obfitowało w osiągnięcia mające kluczowe znaczenie dla rozwoju religii i edukacji w regionie. Dzięki swoim pracom literackim oraz działalności społecznej stał się nie tylko duchowym przewodnikiem dla swoich wiernych, ale również symbolem dążenia do wolności i współpracy między narodami. Dziedzictwo Antyma jest obecne nie tylko w cerkwiach czy monasterach, ale także w sercach tych, którzy czerpią z jego nauk i przykładu życia.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).